contactgegevens
APOTHEEK LANOO
Heidestraat 82a
3590 Diepenbeek
T. 011 33 19 11
pascale.lanoo@telenet.be
› Hersenvliesontsteking

Hoe merk ik het?

  • Hoge koorts
  • Hoofdpijn
  • Braken
  • Nekstijfheid
  • Toenemende sufheid

Hoe werkt het?

Een hersenvliesontsteking is een infectie van de hersenvliezen veroorzaakt door een micro-organisme zoals een bacterie of een virus. De hersenen en het ruggenmerg worden omhuld door drie vliezen. Tussen de vliezen bevindt zich het hersenvocht. Daarin kunnen de bacteriën zich snel vermeerderen en verspreiden. Het lichaam verweert zich daartegen; de hersenvliezen zwellen op, de bloedvaten verwijden zich, ontstekingcellen komen in het hersenvocht terecht. Koorts loopt op als gevolg van de afweerreactie; hoofdpijn en sufheid zijn gevolgen van het opzwellen van de bloedvaten en hersenvliezen. De nekstijfheid ontstaat doordat de opgezette hersenvliezen zeer pijnlijk zijn als ze bewogen worden, wat gebeurt als u het hoofd buigt of de benen gestrekt optilt. Hersenvliesontsteking veroorzaakt door bacteriën leidt zonder behandeling altijd tot de dood. Virussen veroorzaken meestal een veel milder beeld dat vaak spontaan geneest.

Hoe ontstaat het?

Hersenvliesontsteking kan door verschillende soorten bacteriën veroorzaakt worden. Per leeftijdscategorie staan bepaalde bacteriën meer op de voorgrond. Bij baby"s zien we meestal de E. coli bacterie en in mindere mate de groep B streptococ. Bij kinderen van één tot vijf jaar zijn de meningococ en de pneumococ de belangrijkste boosdoeners. Bij adolescenten en jong volwassenen de meningococ en de pneumococ, bij ouderen vooral de pneumococ. Geen van deze bacteriën zijn erg uitzonderlijk. Waarom desondanks slechts een enkeling een hersenvliesontsteking krijgt is niet duidelijk. Zaken als verminderde weerstand, vermoeidheid, maar ook pech spelen ongetwijfeld een rol. De bacteriën kunnen in de hersenvliezen terechtkomen via de bloedbaan (vanuit de longen, darmen, neusholte etc) of door directe doorgroei vanuit een oorontsteking of bijholteontsteking (zelden). Virale meningitis kan door een aantal virussen veroorzaakt worden. Bekend zijn het bof virus, coxsackie virussen en het herpes simplex virus. Meestal verloopt de aandoening goedaardig, maar niet altijd. Het herpes simplex virus kan bij zuigelingen een fataal verlopende ziekte veroorzaken.

Hoe ga ik er zelf mee om?

Als u een hersenvliesontsteking vermoedt dient u altijd een arts te raadplegen.

Hoe gaat de arts er mee om?

De arts zal de ziekte vermoeden op grond van het klinisch beeld. Behandeling vindt altijd plaats in het ziekenhuis. Daar wordt de diagnose bevestigd door middel van een "ruggenprik" (lumbaalpunctie). Daarbij wordt met een prik onder in de rug de ruimte tussen de hersenvliezen aangeprikt zodat er wat hersenvocht kan aflopen. In geval van hersenvliesontsteking is dit vocht troebel en bevat het talloze ontstekingscellen en bacteriën. Met speciale kweek- en kleuringsmethoden kan de veroorzakende bacterie worden aangetoond. Per infuus worden vervolgens hoge doseringen antibiotica toegediend. Het succes van de behandeling is vooral afhankelijk van het stadium van de ziekte waarin de behandeling wordt gestart. Is men er vroeg bij dan volgt meestal restloze genezing. Begint men te laat dan kan het zijn dat de patiënt toch overlijdt. Ook kan hij, als gevolg van hersenbeschadiging, blijvende handicaps (bijvoorbeeld doofheid) aan de ziekte overhouden. Meningitis kan door verschillende soorten bacteriën worden veroorzaakt. Tegen sommige daarvan kunt u worden ingeënt en in de praktijk gebeurt dat ook: Sinds 1992 worden alle zuigelingen ingeënt tegen de haemophylus B bacterie (HIB vaccinatie), vanaf najaar 2002 zijn alle jongeren ingeënt tegen meningococcen van de C groep. Vaccinatie tegen pneumococcen is mogelijk maar wordt niet routinematig gedaan. Tegen andere mogelijke veroorzakers is geen vaccinatie mogelijk. Door de vaccinatie bij peuters met het BMR vaccin komt de bof en dus ook de bof-meningitis niet meer voor.

Wetenschappelijk nieuws

Bacteriële hersenvliesontsteking komt steeds minder voor. Dit komt door het vaccineren van kinderen tegen de ziekte. De kans op een besmetting is daardoor sterk afgenomen. Bovendien overlijden er minder volwassenen aan de ziekte door het gebruik van de ontstekingsremmer dexamethason. Dit publiceren onderzoekers van het Academisch Medisch Centrum, vandaag in The Lancet Infectious Diseases. “We zien een sterke afname in het aantal besmettingen over de afgelopen acht jaar. Daarnaast is de prognose van de ziekte verbeterd door de invoering van een onstekingsremmer dexamethason naast antibiotica”, aldus prof. dr. Diederik van de Beek, neuroloog in het AMC. Zo kreeg in de periode 2007-2008 gemiddeld 1,72 per honderdduizend personen een bacteriële hersenvliesontsteking en is dit cijfer in de periode 2013-2014 bijna gehalveerd. De onderzoekers komen tot deze conclusies op basis van een cohortstudie waarbij ze materiaal en gegevens analyseerden van ruim 1400 volwassenen die bacteriële hersenvliesontsteking kregen tussen 2006 en 2014. De onderzoekers onderzochten de kenmerken van de ziekteverwekkers in relatie tot het ziektebeloop en de prognose. Daarbij keken ze naar alle soorten bacteriële hersenvliesontstekingen. Deze zijn ernstiger dan hersenvliesontsteking door virale infecties. Het aantal ziektegevallen daalt volgens de onderzoekers door het routinematig vaccineren van kinderen in het Rijksvaccinatieprogramma. De bacterie die hersenvliesontsteking veroorzaakt is daardoor minder in omloop waardoor de kans op besmetting in de Nederlandse bevolking steeds verder afneemt. Daarnaast is er een nieuwe behandeling tegen hersenvliesontsteking geïntroduceerd, de ontstekingsremmer dexamethason, die op grote schaal wordt toegepast in Nederland. De gegevens en het materiaal die de basis vormden voor deze studie liggen opgeslagen in de grootste biobank ter wereld voor bacteriële meningitis, gevestigd in het AMC. Die bevat informatie over de ziekteverwekkers en lichamelijk materiaal van patiënten zoals DNA en hersenvocht. Deze biobank maakt het mogelijk om onderzoek te doen naar de relatie tussen de bacteriën die meningitis veroorzaken en het ziektebeloop.